MIT: Lampka wina, kufel piwa czy "kieliszek" wódki nikomu jeszcze nie zaszkodziły.
FAKT: Alkohol, wypijany w niewielkich ilościach i do tego sporadycznie, nie powoduje widocznych zmian w organizmie. Kiedy sięganie po alkohol powtarza się zbyt często lub kiedy organizm jest szczególnie wrażliwy na działanie alkoholu - nawet niewielkie jego ilości muszą, w jakimś momencie, zaszkodzić.

MIT: Mężczyzna jest bardziej odporny na alkohol niż kobieta
FAKT: Wprawdzie po wypiciu tej samej ilości alkoholu, jego stężenie będzie mniejsze w organizmie mężczyzny niż kobiety, jednak to wcale nie oznacza, że mężczyzna może pić bezkarnie. Zdarza się, że przy bardzo podobnym sposobie picia - zmiany chorobowe pojawiają się u mężczyzny wcześniej niż u kobiety. Sposób reagowania na alkohol zależy bowiem od indywidualnych cech organizmu, stanu zdrowia, sposobu odżywiania się itp.

MIT: Alkohol poprawia odporność organizmu
FAKT: U osób z podwyższoną ciepłotą ciała i stanami zapalnymi alkohol zmniejsza odporność obronną organizmu poprzez ograniczenie aktywności białych ciałek krwi, których zadaniem jest zwalczanie wszelkich infekcji. Osłabienie systemu odpornościowego pod wpływem alkoholu zwiększa podatność nie tylko na wszelkie infekcje, ale także na wystąpienie choroby nowotworowej.

MIT: Alkohol dodaje sił
FAKT: Rzeczywiście alkohol może sprawiać takie wrażenie, ponieważ poprzez swoje działanie pobudzające pozwala na krótko zapomnieć o zmęczeniu. Bardziej systematycznie picie alkoholu powoduje jednak uszkodzenie zarówno układu nerwowego jak i mięśniowego, a tym samym osłabienie siły mięśniowej a nawet zaniki mięśni i niedowłady.

MIT: Alkohol jest dobrym środkiem "na rozgrzewkę"
FAKT: Efekt rozgrzania jest tylko chwilowy. Wypicie alkoholu powoduje bowiem, na krótki czas, poczucie ciepła spowodowane napłynięciem do rozszerzonych naczyń skórnych ciepłej krwi "ze środka" organizmu. Rozszerzone naczynia krwionośne przyśpieszą wymianę ciepła z otoczeniem i tym samym jego utratę. Ochłodzona krew wraca z powrotem "do środka", do narządów wewnętrznych, zaburzając ich funkcjonowanie. Stąd częste przeziębienia (niejednokrotnie zapalenia oskrzeli czy płuc) u osób, które po wypiciu alkoholu starały się gwałtownie ochłodzić na chłodnym powietrzu.

MIT: Alkohol zapobiega chorobie wieńcowej i zawałom serca
FAKT: Wprawdzie spotykamy badania wykazujące, że picie niewielkich ilości alkoholu wpływa "ochronnie" na serce, jednak należy do tego rodzaju stwierdzeń podchodzić bardzo ostrożnie. Według tych badań "ochronne" działanie alkoholu ma polegać na jego wpływie na gospodarkę tłuszczową i opóźnianie procesu miażdżycowego. Niestety nie jest wiadomo jaki będzie końcowy efekt systematycznego spożywania, niewielkich nawet, ilości alkoholu. Osoby, których organizmy, z przyczyn genetycznych, są mniej odporne na działanie alkoholu mogą bowiem nieświadomie, "podpierając się" badaniami naukowymi, stosunkowo szybko uszkodzić sobie układ nerwowy, wątrobę czy trzustkę, a nawet uzależnić się od alkoholu.
Do każdego z nas należy więc wybór czy "chronić" przy pomocy alkoholu swoje serce, czy też ryzykować innymi poważnymi następstwami zdrowotnymi picia alkoholu łącznie z uzależnieniem. Warto jednocześnie wiedzieć, że alkohol i produkty jego przemiany działają bardzo niekorzystnie na mięsień sercowy, prowadząc do jego zwyrodnienia oraz uszkadzają śródbłonek naczyń krwionośnych narażając je tym samym na pękniecie, które może spowodować wylew krwi do mózgu czy zawał.

MIT: Alkohol jest lekarstwem "na serce"
FAKT: Najnowsze badania wykazały, że u osób z dolegliwościami "sercowymi" subiektywna poprawa samopoczucia następująca po spożyciu "lampki koniaku" jest wynikiem uspokajającego i znieczulającego działania alkoholu, a nie poprawy w ukrwieniu mięśnia sercowego. Naczynia wieńcowe, które odżywiają (dotleniają) mięsień sercowy nie ulegają bowiem rozszerzeniu, a tym samym dopływ krwi do mięśnia nie zwiększa się. Niedotlenienie utrzymuje się. Jednocześnie alkohol powoduje niebezpieczne "skoki" ciśnienia tętniczego krwi, a przy dłuższym jego używaniu uszkodzenie ścianek naczyń krwionośnych i wystąpienie zmian zwyrodnieniowych w mięśniu sercowym, co jest efektem bezpośredniego działania na mięsień - alkoholu i produktów jego przemiany.

MIT: Alkohol poprawia sprawność psychofizyczną
FAKT: Wykonywane, na niezmiernie czułej aparaturze, badania psychometryczne wykazują, że nawet po niewielkich dawkach alkoholu reakcje kierowców mogą wydłużać się nawet dwukrotnie tzn. o 0,3-0,5 sek. (czas prawidłowej reakcji u trzeźwego i pełnosprawnego kierowcy mieści się na ogół w granicach 0,5 sek.).

MIT: Alkohol relaksuje i jest dobrym środkiem na zdenerwowanie
FAKT: Chwilowe odprężenie, jakiego doznają niektóre osoby po spożyciu alkoholu, odrywa je na bardzo krótko od problemów życiowych. Problemy pozostają jednak nadal nierozwiązane, nawarstwiają się i często jeszcze bardziej komplikują. Po wytrzeźwieniu powraca się do nich z jeszcze większym napięciem i niepokojem. Dalsze sięganie po alkohol z myślą o zrelaksowaniu się grozi uruchomieniem mechanizmu "błędnego koła", który prowadzi do uzależnienia. Tak naprawdę to negatywny wpływ alkoholu na ośrodkowy układ nerwowy pociąga za sobą jeszcze większą "nerwowość".

MIT: Alkohol jest lekarstwem na sen
FAKT: Zaśnięcie po spożyciu alkoholu jest wynikiem toksycznego działania alkoholu na mózg (zatrucia alkoholem). Sen nie jest wówczas naturalny (fizjologiczny), a człowiek podczas takiego snu nie wypoczywa w sposób właściwy.

MIT: Alkohol jest środkiem poprawiającym trawienie
FAKT: Prawda jest taka, że alkohol drażni i uszkadza śluzówki, zaburza pracę jelit, utrudnia wchłanianie pokarmów, a także upośledza funkcje takich narządów jak wątroba czy trzustka, które są niezbędne do prawidłowego przebiegu procesu trawienia. Osłabienie procesów trawienia i zaburzenia wchłaniania pociągają za sobą niedożywienie. Efektem niedożywienia mogą być stany niedocukrzenia, które są szczególnie niekorzystne dla mózgu i mogą spowodować jego uszkodzenie.

MIT: Alkohol może zastępować pokarm
FAKT: Alkohol nie jest w stanie zastąpić niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu składników pokarmowych, takich jak białka, węglowodany czy tłuszcze. Nie może więc stanowić źródła energetycznego nie tylko ze względu na wielokierunkową toksyczność ale również ze względu na metabolizm, uniemożliwiający gromadzenie zapasów energetycznych. Alkohol rzeczywiście dostarcza organizmowi pewną ilość kalorii (z 1 grama ok. 7 kcal.), jednak są to tzw. "puste" kalorie.

MIT: Alkohol leczy nerki
FAKT: Wprawdzie picie piwa bywa niekiedy zalecane osobom cierpiącym na kamicę nerkową ("piasek w nerkach") ze względu na jego działanie moczopędnie, jednak słysząc taką propozycję, nawet od lekarza, należy zawsze pamiętać o negatywnym wpływie alkoholu (bo piwo to przecież także alkohol) na inne układy i narządy.

MIT: Niektórzy rodzą się alkoholikami
FAKT: Takie stwierdzenie nie jest prawdziwe, bo przemawiałoby za tym, że alkoholizm powstaje wyłącznie na drodze dziedziczenia. Dzieci alkoholików byłyby wówczas skazane na alkoholizm, a tak przecież nie jest. W myśl dzisiejszych poglądów - na powstawanie alkoholizmu czyli uzależnienia od alkoholu składają się nie tylko czynniki biologiczne, ale także czynniki psychologiczne, duchowe i społeczne.

MIT: Nie jestem alkoholikiem, bo nikt mnie nie widział pijanym
FAKT: Upijają się zarówno alkoholicy, jak i nie alkoholicy. Jest wielu alkoholików, którym tylko sporadycznie zdarza się być pijanym, bowiem piją alkohol w niewielkich dawkach i tylko w takiej ilości, aby uzyskać stan lekkiego oszołomienia, a jednocześnie nie dopuścić do wystąpienia bardzo przykrych dolegliwości związanych z zespołem abstynencyjnym. Z kolei stwierdzenie, że ktoś jest pijany nie upoważnia absolutnie do postawienia diagnozy uzależnienia od alkoholu.

MIT: Alkoholik to ktoś, kto musi pić codziennie
FAKT: Codzienne picie alkoholu nie jest objawem alkoholizmu, aczkolwiek zdarza się, że alkoholik pije przez wiele kolejnych dni (tzw. "ciąg" alkoholowy). Nie trudno spotkać alkoholików, którzy piją tylko raz czy parę razy w roku przez ileś kolejnych dni, zaś całymi tygodniami czy miesiącami potrafią zachowywać abstynencję. Coraz częściej można też spotkać alkoholików, którzy nie piją 5, 10, 20 czy nawet więcej lat lat (ostatnio spotkałem takiego, który nie pije od 57 lat).

MIT: Alkoholicy to ludzie z marginesu i degeneraci, alkoholicy to ludzie źli i niemoralni
FAKT: Z opiniami tymi trudno dyskutować, bo przeczą im powszechnie znane fakty. Problemy z alkoholem mieli bowiem wspaniali pisarze i poeci (w tym niektórzy spośród laureatów literackiej Nagrody Nobla). Do pobytów w ośrodkach leczenia uzależnień przyznawały się gwiazdy światowego teatru i filmu. Także wśród znanych polskich aktorek i aktorów oraz innych osób publicznie znanych i szanowanych są takie, które nie kryją tego, że miały w przeszłości problem alkoholowy, jednak potrafiły się z nim uporać.

    Okres dorastania otwiera przed dziećmi czy już może młodzieżą wiele nowych możliwości. Młode osoby stoją przed wieloma wyborami, decyzjami czy postrzeganymi dotąd jako atrakcyjne doświadczeniami zarezerwowanymi dotąd tylko dla dorosłych. Większa swoboda, późniejsze powroty, nocowanie poza domem – cenne przejawy wolności smakujące tym bardziej, im więcej uda ich się zdobyć.
    Dojrzewające umysły szybko chłoną nowe doświadczenia dbając tyleż o ich użyteczność, co atrakcyjność, intensywność czy oryginalność, co niejako podnośni poprzeczkę w poznawaniu otaczającej rzeczywistości. Ważne stają się coraz to nowe doznania, a im bardziej dotąd niedostępne, tajemnicze czy wręcz zakazane, tym chęć ich poznania większa. Z pewnością należą do nich takie obszary jak przekraczanie przestrzeganych dotąd granic dotyczących seksu i używek w postaci papierosów, alkoholu i narkotyków.
    Ten naturalny dla rozwoju okres poszukiwań prócz wielu funkcji, jakie pełni ma za zadanie przede wszystkim uformować tożsamość młodej osoby. Staje ona bowiem wobec konieczności porównania własnej wiedzy i wyobrażeń o świecie, prawach nim rządzących, wartościach z realną rzeczywistością. Efekty takich porównań najczęściej mijają się z oczekiwaniami – świat okazuje się niejednokrotnie wrogi i zagrażający, szary i bolesny, a takie porównanie nie wytrzymuje konkurencji z marzeniami o ciągłej zabawie, pasmach przyjemności czy beztrosce dzieciństwa. Dojrzewania nie ułatwia też biologia – hormony, zmiany wyglądu i funkcjonowania ciała wpływają na wahania nastroju, niepewność, złość.
    Młoda osoba w takiej sytuacji może tracić orientacje co do tego, w którą stronę ma podążać, kogo słuchać, na kim się oprzeć czy też co zrobić z tym wszystkim, czego właśnie doświadcza. Brak silnego charakteru, który właśnie się tak naprawdę formuje, negowanie codziennej rzeczywistości, nowe zasady i obowiązki czy dystansowanie się od dorosłych może doprowadzić do zagubienia i bezradności – uczuć tak odległych od pożądanej radości, przyjemności i zadowolenia.
    W najtrudniejszej sytuacji zdają się być ci, którzy z natury są słabi, mniej odporni na stres i ulegli wobec otoczenia, gdyż z dużą łatwością przychodzi im wybór drogi radzenia sobie „na skróty”, co znajdują w używkach. Papierosy, alkohol a przede wszystkim narkotyki dają iluzję radzenia sobie z wieloma rzeczami, które dotąd nie wychodziły lub były utrudnione – poprawianie sobie nastroju, przeżywanie przyjemnych uczuć, pokonywanie nieśmiałości, akceptacja danej grupy rówieśniczej, poczucie własnej wartości – można by długo wymieniać te zdobycze gdyby nie fakt ich bezsensowności. Dlaczego?
    Młodzi ludzie często są niecierpliwi, chcą teraz i już, a najlepiej bez większego wysiłku. Takie podejście do codzienności może przy braku odpowiedniego wsparcia dorosłych pozbawić ich wiedzy, że to, co przychodzi łatwo i bez wysiłku, ma z reguły małą wartość i „termin ważności”. Tak jest dokładnie z narkotykami. Z początku wydają się być pozbawione wad tym bardziej, że wiedza o nich jest najczęściej niepełna lub nie ma jej w ogóle. Brak autorytetu dorosłych lub zwykła i naturalna w tym okresie tendencja do dystansowania się od nich na rzecz grupy rówieśniczej znakomicie utrudnia zdobycie rzetelnej wiedzy o działaniu narkotyków (szczególnie efektach długofalowych ich używania, skutkach ubocznych czy zagrożeniach).
    Młodzież idealizuje wiele rzeczy, co dotyczy też środków psychoaktywnych. Nie myśli się o tym, co będzie za miesiąc, rok czy kilka lat. Ważniejsze wydaje się to co dzisiaj lub w następny weekend, a później „jakoś to będzie”.
    Ciekawość przegrywa ze zdrowym rozsądkiem, tak jak własne zdanie z presją otoczenia czy sztywne stanowisko dorosłych ze „zwariowaną” młodością.
    A przecież często jest i niejednokrotnie może być inaczej. To, co w złudny sposób oferują młodym narkotyki, można osiągnąć w zupełnie inny sposób. Może wolniej, ale dokładniej, dłużej, lecz bezpieczniej, trudniej acz z większą korzyścią dla wszystkich.
    Najważniejsza wydaje się bliskość, otwartość i wzajemna akceptacja, czemu służy chęć bycia usłyszanym i zrozumianym z jednej strony, co wymaga okazania uwagi i zrozumienia z drugiej. Poczucie bliskości daje młodzieży większą pewność siebie i wiarę we własne możliwości, zaś rodzicom możliwość konstruktywnego uczestniczenia w dorastaniu swych dzieci.

Artur Sokołowski
psycholog, psychoterapeuta

    Narkotyki, narkomania, narkoman – te słowa stosunkowo często pojawiają się w rozmowach, artykułach, programach TV, jednak zdają się wydawać dla większości społeczeństwa nadal czymś odległym i niezagrażającym, niedotyczącym ani mnie ani mojej rodziny. Jednak, gdy zaczynają padać z ust kogoś nam bliskiego brzmią jak wyrok wywołując silne emocje.
    Podejście osób dorosłych będących częstokroć rodzicami dorastających dzieci do obszaru narkotyków jest niejednorodne. Wynika ono tak z zakresu posiadanej wiedzy na ten temat, co wpływu nadal silnych w naszym kraju stereotypów. Większość dorosłych, rodziców, opiekunów ma na temat środków psychoaktywnych wiedzę raczej skąpą, potoczną i w wielu aspektach nieadekwatną do obecnych czasów i sytuacji. Nie dziwi więc fakt, że w obliczu bezpośredniego zagrożenia w postaci sygnałów o obecności narkotyków w szkole dziecka, zatrzymaniu syna sąsiadki za posiadanie nielegalnych substancji czy odkrycia u własnej pociechy woreczka z resztkami jasnego proszku rodzice reagują w różny sposób.
    Pojawienie się problemu narkotykowego w rodzinie zawsze stanowi poważną sytuację, na którą należy równie poważnie zareagować. Jak to się dzieje, że owe reakcje bywają bardzo różnorodne w odniesieniu do danych rodzin? Z czego to wynika?
    Wielu rodziców uważa, że uzależnienie najczęściej pojawia się w przypadku rodzin rozbitych, z „problemami” czy w środowiskach patologicznych. Nie dopuszczają do świadomości, że i ich, mimo że są „normalną” rodziną z „dobrego” domu, może to spotkać, co bądź usypia ich czujność, paraliżuje zachowanie, bądź sprawia, że sami długo wolą się oszukiwać niźli spojrzeć prawdzie w oczy.
    Niektórzy rodzice zdają się przymykać oczy na pierwsze niepokojące sygnały, jakie dostrzegają w zachowaniu i postawie dziecka. Stoją na stanowisku, że to może „taki wiek”, „musi się wyszumieć”, „samo przejdzie jak się znudzi” lub też zajęci swoimi sprawami lekceważą pierwsze oznaki niebezpieczeństwa.
    Zdarzają się postawy dorosłych, którzy reagują w sposób błyskawiczny na pojawiający się problem narkotykowy swego dziecka i aktywnie próbują go rozwiązać – stosują kary, zakazy, restrykcje; pilnują, kontrolują, sprawdzają, jednak z biegiem czasu zauważają, że takie metody nie przynoszą zakładanych efektów.
    Bywają też rodzice, którzy zdają się mieć między sobą odmienne zdanie co do oceny problemu i wyraźnie różnią się nawzajem w sposobach i próbach jego opanowania. Nietrudno się domyślić, jakie skutki niesie za sobą taki stan rzeczy.
    W sytuacji nie do pozazdroszczenia są osoby niemogące liczyć na wsparcie małżonka, gdyż same wychowują dziecko i same też stają przed koniecznością zmierzenia się z wiadomością, że ich dziecko bierze narkotyki.
    Doświadczenia psychologów i terapeutów uzależnień potwierdzają mnogość i różnorodność postaw i reakcji osób dorosłych, rodziców na pojawienie się problemu narkotykowego w rodzinie, jak również odmienności w próbach jego rozwiązywania.
    Mimo tych wielu różnic wszystkie te osoby łączy jedno – poczucie braku efektów własnych wysiłków oraz towarzyszące temu uczucia niepokoju, lęku i bezsilności.
    Dziecko używające narkotyków w sposób wyraźny zaczyna zmieniać swoje zachowanie i postawę, co wpływa na funkcjonowanie całej rodziny – zarysowujący się problem narkotykowy czy alkoholowy dziecka jest problemem całej rodziny. Ważne zatem jest zaangażowanie jego najbliższych do pomocy w rozwiązaniu tego problemu. Taka reakcja jest najrozsądniejszym i najefektywniejszym krokiem, do jakiego można i należy dążyć, gdy młoda osoba zażywa środki psychoaktywne.
Mała wiedza o narkotykach, lęk i niepewność w obliczu bezpośredniego zetknięcia się z tym kłopotem to sytuacja wywołująca u dorosłych poważny stres. Dodatkowo problem narkotykowy dziecka z jednej strony nakłada na nich konieczność doń ustosunkowania się i działań, z drugiej zaś często powoduje poważną destabilizację i kryzys, te zaś są źródłem przeżywania wielu trudnych emocji, wahań nastroju a niekiedy konfliktów i chwil zwątpienia.
    Jest to dobry moment i często ostatnia chwila, by zwrócić się po radę do specjalisty psychologa. Pomoc indywidualnego terapeuty daje przede wszystkim konieczną wiedzę, umożliwia lepsze radzenie sobie w tych trudnych chwilach oraz pomaga jak najbezpieczniej i efektywniej osiągnąć cel w postaci poradzenia sobie ze skutkami używania przez dziecko narkotyków.
    Wielokrotnie podczas kontaktów z psychologiem rodzice zauważają u siebie pewne ograniczenia i deficyty, które wydatnie utrudniały im radzenie sobie. Wiedza i doświadczenie psychoterapeuty umożliwia pokonanie tych ograniczeń. Istotnym jest również odbudowanie równowagi emocjonalnej oraz podstawowego poczucia bezpieczeństwa, bez których trudno o poradzenie sobie ze stresem i opanowanie poważnych kłopotów.
    Sytuacje, w których w życie naszych bliskich lub nas samych wkradają się narkotyki często wywołują poczucie winy lub wstyd, a te emocje wcale nie ułatwiają poradzenia sobie z tym problemem.
    Warto pamiętać, że zwrócenie się po pomoc do kogoś doświadczonego, psychologa, psychoterapeuty świadczy o pewnej dojrzałości i potrzebie jak najlepszego poradzenia sobie z trudnościami, co z pewnością nie jest powodem do odczuwania skrępowania lub wstydu.

Artur Sokołowski
psycholog, psychoterapeuta